Przewodnik dla dziennikarzy

Przewodnik dla dziennikarzy

 

1. Udział dziennikarzy w rozprawie

Rozprawy w sprawach cywilnych i karnych co do zasady są jawne. Wynika to zarówno z przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która w art. 6 ust. 1 stanowi, że postępowanie przed sądem jest jawne, jak i z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która w art. 45 ust. 1 stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy (...). Także przepisy procedury karnej i cywilnej stanowią o jawności rozprawy.

Jawność rozprawy oznacza jej dostępność dla wszystkich zainteresowanych osób - jedyne ograniczenie w tym zakresie przewiduje przepis art. 356 k.p.k. wyłączający obecność na rozprawie osób małoletnich i osób uzbrojonych oraz osób nielicujących z powaga sądu oraz art. 152 k.p.c. z którego wynika, że na posiedzenie jawne wstęp na salę sądową mają - poza stronami i osobami wezwanymi -  tylko osoby pełnoletnie.

W sytuacji, gdy na salę rozpraw z uwagi na jej wielkość nie są w stanie wejść wszystkie zainteresowane osoby - możliwe jest wprowadzenie przez przewodniczącego składu, przewodniczącego wydziału czy też przez prezesa  sądu kart wstępu na salę w celu ograniczenia  liczby osób na sali.

Mimo zasady jawności rozpraw, pewne ograniczenie może dotyczyć jednak możliwości rejestracji rozpraw. Art. 357 k.p.k. określa bowiem prawo sądu do zezwolenia przedstawicielom radia, telewizji, filmu i prasy na dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy karnej, gdy uzasadniony interes społeczny za tym przemawia, dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać prowadzenia rozprawy, a ważny interes uczestnika postępowania temu się nie sprzeciwia.

Możliwość rejestracji rozprawy w ten sposób nie oznacza zgody na jej wyemitowanie, bowiem czynność ta  wymaga  odrębnej  decyzji sądu.

Jeżeli dziennikarz sporządza jedynie notatki, może to czynić bez jakiejkolwiek ingerencji sądu.

W określonych przypadkach sąd, zarówno w postępowaniu karnym, jak i w postępowaniu cywilnym  może wyłączyć jawność rozprawy i wówczas obecność dziennikarzy na rozprawie nie jest  możliwa.

 

1.1 Wyłączenie jawności w sprawach cywilnych

Wyłączenie jawności w sprawach cywilnych następuje obligatoryjnie w sytuacji, gdy publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moralności, gdy w toku rozprawy mogą być ujawnione okoliczności objęte ochroną informacji niejawnych (objętych tajemnicą państwową lub służbową) - art. 153 k.p.c. Sąd może wyłączyć jawność rozprawy na wniosek stron, gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej przedsiębiorstwa lub też podane przez strony przyczyny sąd uzna za uzasadnione czy też na rozprawie roztrząsane mają być szczegóły życia rodzinnego.

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego (art. 427 k.p.c.) wyłączona jest jawność w sprawach małżeńskich, chyba, że obie strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.  Także w sprawach opiekuńczych osób małoletnich sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenie lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli przeciwko publicznemu rozpoznaniu sprawy przemawia dobro małoletniego ( art. 5751 k.p.c.).

W sytuacji, gdy posiedzenie sądowe prowadzone jest przy drzwiach zamkniętych na sali mogą być obecni: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i ich pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej strony (art. 154 § 1 k.p.c.).

 

1.2. Wyłączenie jawności w sprawach karnych

Na podstawie art. 359 k.p.k. wyłączona jest (z mocy prawa) jawność rozprawy, która dotyczy:

 

1.   wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego;

2.   sprawy o pomówienie lub znieważenie chyba, że pokrzywdzony złoży wniosek o jawne rozpoznanie sprawy.

 

Sąd prowadzący sprawę karną wyłącza także jawność rozprawy w całości albo w części, jeżeli jawność mogłaby:

 

1.   wywołać zakłócenie spokoju publicznego,

2.   obrażać dobre obyczaje,

3.   ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy,

4.   naruszyć ważny interes prywatny.

 

Ponadto sąd wyłącza jawność całości lub części rozprawy także na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie a także może wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat (art. 360 k.p.k.).

Także w sprawie karnej w razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie, oprócz osób biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby wskazane przez oskarżyciela publicznego, oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego i oskarżonego. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie.

 

1.3. Jawność posiedzeń w nowej procedurze karnej

Posiedzenie odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że ustawa stanowi inaczej albo prezes sądu lub sąd zarządzi inaczej (art. 95b. § 1 k.p.k.).

§ 2. Jawne są posiedzenia, o których mowa w art. 339 § 3 pkt 1, 2 i 5, art. 340, art. 341, art. 343 § 5, art. 343a, art. 603, art. 607l § 1, art. 607s § 3, art. 611c § 4 i art. 611ti § 1.

§ 3. Do posiedzeń, które odbywają się jawnie, przepisy rozdziału 42 (tj. przepisy dotyczące jawności rozprawy - przytoczone niżej) stosuje się odpowiednio.

  • art. 339 § 3 pkt 1, 2 i 5 - umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2-11, umorzenie postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia, wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania,
  • art. 340 - umorzenie postępowania,
  • art. 341 - warunkowe umorzenie postępowania,
  • art. 343 § 5 - skazanie bez rozprawy,
  • art. 343a - wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego,
  • art. 603 - przewóz osób ściganych lub skazanych przebywających za granicą,
  • art. 607l § 1 - przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania,
  • art. 607s § 3 - orzeczenie wykonania kary albo środka karnego, orzeczonych przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego,
  • art. 611c § 4 - określenie kwalifikacji prawnej czynu, kary i środka po przejęciu wyroku do wykonania,
  • art. 611ti § 1 - wykonanie orzeczenia, o którym mowa w art. 611tg § 1 k.p.k.

Zarówno w postępowaniu cywilnym jak  i w postępowaniu karnym obowiązuje zasada jawności wyroku tzn., że ogłoszenie wyroku odbywa się zawsze jawnie. Jeżeli jawność rozprawy wyłączono w całości lub w części, ustne uzasadnienie wyroku może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości lub w części (tak w sprawie karnej art. 364 k.p.k.), natomiast w sprawie cywilnej sąd może zaniechać podania ustnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, jeżeli sprawa była prowadzona przy drzwiach zamkniętych (art. 326 § 3 k.p.c.).

 

2. Dostęp dziennikarzy do akt spraw sądowych

O dostępie do akt sprawy karnej, zgodnie z art. 156§1 k.p.k. decyduje prezes sądu, natomiast szczegółowe zasady udostępniania akt spraw sądowych zawarte są w rozdziale 8 regulaminu urzędowania sądów powszechnych. W szczególności § 94 ust. 2 regulaminu wskazuje, że przewodniczący wydziału decyduje o udostępnieniu akt spraw sądowych innym osobom niemającym uprawnień procesowych, a także o zakresie wykorzystania przez nich tych akt.

 

Inaczej sytuacja kształtuje się, jeśli chodzi o dostęp do akt spraw cywilnych rozpoznawanych w trybie procesowym. Obecny stan prawny nie przewiduje możliwości udostępniania tych akt innym osobom niż stronom i uczestnikom postępowania. Wprawdzie powołany wyżej § 94 ust. 2 regulaminu  urzędowania sądów powszechnych uprawnia przewodniczącego wydziału do udostępnienia akt innym osobom, jednak powołany przepis jako, że  zawarty w rozporządzeniu, nie może wprowadzać innych zasad, niż to wynika z ustawy. Jedyną możliwością dla dziennikarza sądowego jest więc uczestnictwo w rozprawie cywilnej - chyba, że jej jawność zostanie wyłączona, albo jawność  takiego postępowania wyłączona jest z urzędu.

Natomiast zgodnie z treścią art. 525 k.p.c. w postępowaniu cywilnym nieprocesowym, akta sprawy dostępne są za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego (a więc także dla dziennikarza), kto potrzebę przejrzenia akt dostatecznie usprawiedliwi.

 

3. Zarządzenie Prezesa i Dyrektora Sądu Okręgowego w  Słupsku z dnia 4 lutego 2015r. w sprawie wprowadzenia Instrukcji bezpieczeństwa i porządku w Sądzie Okręgowym w Słupsku

Na stronie internetowej Sądu Okręgowego w Słupsku w zakładce INFORMACJE - Instrukcja bezpieczeństwa i porządku znajduje się opis zasad dotyczących bezpieczeństwa i porządku w budynkach Sądu Okręgowego w  Słupsku przy ul. Zamenhofa 7, Sienkiewicza 16, Murarskiej 15 oraz Starego Rynku 2.  Zasady te dotyczą wszystkich osób wchodzących do obiektów sądowych, a zatem także dziennikarzy. Instrukcja reguluje zasady przejścia przez bramkę wykrywającą metale, kontrolę bagaży osobistych i wnoszenia na teren sądu różnych przedmiotów, a także ogólne reguły dotyczące poruszania się po obiektach.

Regulacje zawarte w § 16 do  § 20 w/w instrukcji dotyczą bezpośrednio ekip telewizyjnych i filmowych oraz dziennikarzy i fotoreporterów. Wynika z nich przede wszystkim to, że dziennikarze wchodząc do sądu obowiązani są do okazania pracownikom ochrony legitymacji prasowej i podlegają kontroli tj. zobowiązani są przejść przez bramkę wykrywającą metale, a w razie potrzeby poddani są kontroli ręcznym wykrywaczem metali. Torby, teczki i inne wnoszone bagaże osobiste  podlegają kontroli za pomocą prześwietlenia urządzeniem rentgenowskim służącym do prześwietlania bagażu. Ponadto w/w  osoby mogą dokonywać rejestracji filmowej i fotograficznej w budynkach sądu po uprzednim uzyskaniu pisemnej zgody Prezesa Sądu, jedynie ze specjalnie wyznaczonego do tego celu miejsca wskazanego przez upoważnionego przez Prezesa Sądu pracownika Sądu. W uzasadnionych przypadkach Prezes Sądu może wprowadzić karty wstępu uprawniające do wejścia na salę rozpraw.

§ 20 w/w instrukcji wskazuje natomiast miejsca o obrębie budynków Sądu Okręgowego, których nie można  fotografować.

Rejestr zmian dla: Przewodnik dla dziennikarzy

Podmiot odpowiedzialny:
Sąd Okręgowy w Słupsku
Podpisał:
Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku
Opublikował:
Janusz Bugiel
Dokument z dnia:
2015-06-18
Publikacja w dniu:
2015-06-18
Opis zmiany:
b/d